Yat salması, yelkenli yatların ve bazı motor yatların gövdesinin altına bağlanan, teknenin dengesini sağlayan ve yana kaymasını önleyen ağır, yüzgeç biçimli yapıdır. Denizcilikte kısaca “salma” olarak anılır; uluslararası literatürde “keel” veya “ballast keel” olarak bilinir. İçindeki veya alt ucundaki ağır balast sayesinde teknenin ağırlık merkezini aşağı çeker ve rüzgârın yelkenlere uyguladığı devirme etkisine karşı koyar.
Ne İşe Yarar?
- Denge: Rüzgâr yelkenlere bastırdığında tekne yana yatmaya çalışır. Salmadaki ağırlık, tekneyi yeniden dik konuma getiren bir etki oluşturur.
- Yanal direnç: Salma suyun içinde bir kanat gibi çalışarak teknenin rüzgârın etkisiyle yana kaymasını önler. Bu sayede yelkenli tekne rüzgâra karşı belirli açılarda ilerleyebilir.
- Yön kararlılığı: Teknenin rotasında daha kararlı ilerlemesine katkı sağlar.
Çeşitleri
- Uzun salma: Teknenin boyunun büyük bölümü boyunca uzanır; klasik teknelerde görülür ve yön kararlılığı yüksektir.
- Yüzgeç (fin) salma: Daha kısa ve derin bir yüzgeç biçimindedir; modern yatlarda yaygındır ve manevra kabiliyeti yüksektir.
- Ampullü (bulb) salma: Yüzgecin alt ucunda, ağırlığın yoğunlaştırıldığı damla biçimli bir kütle bulunur; ağırlık merkezi daha aşağıda olduğu için verimlidir.
- Kaldırılabilir ve oynar salmalar: Sığ sulara girilebilmesi için yukarı kaldırılabilen veya yana döndürülebilen sistemlerdir.
Yapısı ve İmalat
Salmalar dökme kurşun, dökme demir veya çelik konstrüksiyon olarak üretilebilir. Çelik konstrüksiyon salmalarda çelik levhalardan bir kabuk oluşturulur ve bu kabuğun içi kurşun veya başka bir balast malzemesiyle doldurulur. Dökme salmalar tekne gövdesine salma cıvatalarıyla bağlanır; çelik teknelerde çelik konstrüksiyon salmalar ise çoğunlukla gövdeye kaynakla birleştirilir. Her iki durumda da bağlantı bölgesindeki gövde yapısı, salmadan gelen yükleri dağıtmak için takviye edilir. Salmanın hidrodinamik formu teknenin performansını doğrudan etkiler; bu nedenle yüzeyinin düzgün ve tasarım formuna uygun olması önemlidir.
Bakım
Salma ile gövdenin birleşim yeri ve varsa salma cıvataları, tekne karaya alındığında düzenli olarak kontrol edilmelidir. Karaya oturma gibi darbelerden sonra bu bölgenin uzman bir göz tarafından incelenmesi, ileride oluşabilecek ciddi hasarları önler. Çelik salmalarda korozyona karşı uygun boya sistemi uygulanması ve hasar gören boyanın yenilenmesi gerekir.