Radar ve fener direği, gemilerde seyir fenerlerini, radar antenlerini, haberleşme ve navigasyon antenlerini, sis düdüğünü ve işaret elemanlarını taşıyan dikey yapıdır. Geminin baş tarafındaki direğe baş direk, kıç tarafında veya köprüüstünün üzerinde bulunan direğe ise kıç direk ya da ana direk denir. Direkler, taşıdıkları ekipmanın uzaktan görülebilmesi ve çevreyi engelsiz şekilde tarayabilmesi için yeterli yükseklikte olacak şekilde tasarlanır.
Ne İşe Yarar?
- Seyir fenerleri: Denizde Çatışmayı Önleme Uluslararası Kuralları (COLREG), gemilerin gece ve kısıtlı görüşte taşıması gereken fenerlerin renklerini, görünüş açılarını ve yüksekliklerini belirler. Silyon fenerleri gibi fenerlerin bu kurallara uygun yükseklikte ve konumda bulunması direkler sayesinde sağlanır.
- Radar antenleri: Radarın çevresini engelsiz tarayabilmesi için antenin gemi yapısının üzerinde yeterli yükseklikte bulunması gerekir.
- Anten ve sensörler: VHF, GPS, AIS ve uydu haberleşme antenleri ile meteorolojik sensörler direk üzerindeki kollara ve platformlara yerleştirilir.
- İşaret elemanları: Gündüz işaretleri, bayraklar ve sis düdükleri direkten taşınabilir.
Yapısı
- Gövde: Boru, kutu kesitli veya kafes (lattice) yapıda olabilir.
- Kollar ve platformlar: Fenerlerin, antenlerin ve radarın yerleştirildiği yatay kollar ve servis platformlarıdır.
- Tırmanma merdiveni: Bakım ve onarım için direğe erişim sağlar; gerektiğinde güvenlik kafesi ve dinlenme platformlarıyla donatılır.
- Kablo yolları: Ekipmana giden kabloların korunarak taşınmasını sağlar.
Malzeme
Direkler genellikle çelikten imal edilir ve gemi boya sistemiyle korunur. Ağırlığın önemli olduğu tekneler ve yatlarda alüminyum direkler tercih edilir. Bazı gemilerde köprülerin veya alçak geçitlerin altından geçebilmek için yatırılabilir direkler kullanılır.
Tasarımda Dikkat Edilenler
Direk; rüzgâr yüklerini, buzlanmayı, ekipman ağırlığını ve gemi hareketlerinden doğan ivmeleri güvenle taşıyacak şekilde boyutlandırılır. Titreşim radar görüntüsünü ve ekipmanın ömrünü olumsuz etkileyebileceğinden direğin rijitliği önemlidir. Fenerlerin ve antenlerin birbirini ve gemi yapısını engellememesi için yerleşimleri dikkatle planlanır.