Lama boru kelepçesi, yassı çelik (lama) şeritlerin borunun dış çapına uygun olarak bükülmesiyle üretilen ve boruları taşıyıcı yapılara sabitlemek için kullanılan bağlantı elemanıdır. Gemilerde, sanayi tesislerinde, enerji santrallerinde ve binalarda tesisat borularının ve benzeri hatların yerinde tutulması için yaygın olarak kullanılır.
Ne İşe Yarar?
Boru hatları; içlerinden geçen akışkanın ağırlığını, basınç dalgalanmalarını, titreşimleri ve sıcaklık değişimlerinden kaynaklanan genleşmeleri taşır. Gemilerde bunlara geminin yalpa ve baş-kıç vurma hareketleri ile makinelerden gelen titreşimler de eklenir. Kelepçeler boruları belirli aralıklarla destekleyerek sarkmayı ve titreşimi sınırlar, bağlantı noktalarının zorlanmasını önler.
Yapısı ve Çeşitleri
- İki parçalı cıvatalı kelepçe: Borunun iki yarısını saran iki yarım halka, uçlarındaki kulaklardan cıvatayla birbirine bağlanır. Montajı ve sökülmesi kolaydır.
- U tipi kelepçe: Boruyu saran bükülmüş lama, uçlarından taşıyıcıya cıvatalanır veya kaynatılır.
- Ayaklı kelepçe (boru mesnedi): Kelepçe bir köşebente veya ayağa kaynatılarak boru ile taşıyıcı yapı arasında belirli bir mesafe bırakılır. Böylece boru, perde veya güverteden uzakta ve bakım yapılabilir bir konumda tutulur.
- Lastik takviyeli kelepçe: Kelepçe ile boru arasına kauçuk ara parça konur; titreşimi sönümler ve gürültüyü azaltır.
Malzeme ve Yüzey
- Galvanizli çelik: En yaygın çözümdür; sıcak daldırma galvaniz kelepçeyi uzun süre korozyondan korur.
- Paslanmaz çelik: Deniz suyu, kimyasal ortamlar, gıda tesisleri ve paslanmaz çelik boru hatlarında tercih edilir.
- Boyalı çelik: Kuru ve kapalı ortamlarda ekonomik bir seçenektir.
Farklı metallerden yapılmış boru ve kelepçenin doğrudan teması galvanik korozyona yol açabilir. Örneğin bakır-nikel veya paslanmaz çelik borular karbon çeliği kelepçelerle bağlanırken araya yalıtım malzemesi konur.
Seçimde Dikkat Edilenler
Kelepçenin iç çapı borunun dış çapına uygun olmalıdır. Lama kesiti, kelepçenin taşıyacağı yüke göre seçilir. Kelepçe aralıkları; boru çapına, malzemesine, içindeki akışkana ve titreşim koşullarına göre belirlenir. Sıcak akışkan taşıyan borularda, borunun ısıl genleşmesine izin veren kayar mesnetler ile sabit mesnetlerin uygun yerlere yerleştirilmesi gerekir.