Havalandırma panjuru, gemilerde ve endüstriyel yapılarda havalandırma açıklıklarına yerleştirilen, eğimli kanatlardan oluşan ve havanın geçişine izin verirken yağmurun, deniz suyunun ve yabancı cisimlerin girişini sınırlayan elemandır. Gemilerde makine dairesi şaftlarının, bacaların, jeneratör dairelerinin, güverte binalarının ve depoların hava giriş ve çıkış ağızlarında kullanılır. Kanatları ayarlanabilen tipler “havalandırma damperi” olarak da adlandırılır.
Çeşitleri
- Sabit kanatlı panjurlar: Kanatlar belirli bir açıyla sabitlenmiştir. Basit ve dayanıklıdır; hava geçişini sürekli sağlar.
- Hareketli (mekanizmalı) kanatlı panjurlar: Kanatlar bir kol ve bağlantı çubuğu aracılığıyla birlikte döndürülerek açılıp kapatılabilir. Hava miktarı ayarlanabilir; kötü havada veya yangın durumunda panjur tamamen kapatılabilir. Mekanizma elle, pistonlu ya da yaylı bir düzenle çalıştırılabilir.
- Kapaklı panjurlar: Sabit kanatlı panjurun önüne menteşeli ve contalı bir çelik kapak eklenir. Kapak kelebek somunlarla sıkıştırılarak açıklık hava koşullarına karşı sızdırmaz şekilde kapatılabilir.
- Filtreli veya tel kafesli panjurlar: Kanatların arkasına tel kafes veya filtre yerleştirilerek kuş, böcek ve yabancı cisimlerin girişi engellenir.
Yapısı
Panjur; çelik bir çerçeve, bu çerçeveye yerleştirilen kanatlar ve hareketli tiplerde kanat milleri ile bunları birbirine bağlayan bağlantı çubuğu ve kumanda kolundan oluşur. Kanatlar genellikle galvanizli sacdan yapılır; çerçeve astar ve son kat boyayla korunur. Cıvata ve pimlerin paslanmaz çelikten seçilmesi, mekanizmanın uzun süre sorunsuz çalışmasını sağlar.
Gemilerde Kullanımı
Makine dairesindeki makineler yanma ve soğutma için büyük miktarda havaya ihtiyaç duyar. Bu hava, panjurlu açıklıklar ve fanlar aracılığıyla sağlanır. Yangın durumunda ise bölmeye hava girişinin kesilmesi gerekir; bu nedenle havalandırma açıklıklarının dışarıdan kapatılabilir olması SOLAS kurallarının gereğidir. Açık güverteye açılan panjurların kapama düzenleri ise yükleme sınırı kuralları ve klas kuralları dikkate alınarak tasarlanır.
Seçimde Dikkat Edilenler
Panjurun boyutu ve kanat aralıkları, geçmesi gereken hava miktarına ve izin verilen hava hızına göre belirlenir. Deniz suyunun yoğun olarak sıçradığı yerlerde, suyu tutan özel kanat profilleri tercih edilebilir. Hareketli panjurlarda kumanda kolunun kolay erişilebilir yerde olması ve kanatların açık ya da kapalı konumunun dışarıdan görülebilmesi önemlidir.