Halat loçası, gemilerde bağlama ve çekme halatlarının bordadan dışarı geçirildiği, halatı yönlendiren ve aşınmaya karşı koruyan kılavuz elemandır. Denizcilikte kısaca “loça” olarak anılır; uluslararası literatürde “chock” veya “fairlead” olarak bilinir. Genellikle borda kenarına, küpeşteye ya da güverte kenarına yerleştirilir ve halatın gemiden rıhtıma veya römorköre doğru uygun açıyla çıkmasını sağlar.
Ne İşe Yarar?
Bağlama halatları, gemideki babalardan veya vinçlerden çıkıp rıhtıma ulaşana kadar yön değiştirir. Halat bu yön değişimini keskin bir kenarın üzerinden yaparsa kısa sürede aşınır ve kopabilir. Loça, halatın geçtiği yüzeyi geniş yarıçaplı ve pürüzsüz hale getirerek sürtünmeyi ve aşınmayı azaltır; halattaki kuvveti gemi yapısına güvenli şekilde aktarır.
Çeşitleri
- Kapalı loça: Halatın geçtiği açıklık her taraftan kapalıdır; halat yukarı doğru çekildiğinde bile loçadan çıkamaz. Römorkaj ve yüksek açılı bağlamalar için uygundur.
- Açık loça: Üstü açık yapıdadır; halatın kolayca yerleştirilip çıkarılmasını sağlar.
- Panama loçası: Panama Kanalı’nın gereksinimlerine uygun ölçü ve dayanımdaki kapalı loçadır.
- Makaralı loçalar: Halatın geçtiği yüzeyde dönen makaralar bulunur; sürtünme daha da azalır.
Malzeme ve Yüzey
Loçalar döküm çelikten veya kaynaklı çelik konstrüksiyondan üretilir. Halatın temas ettiği iç yüzeyin pürüzsüz olması esastır. Bazı uygulamalarda, özellikle römorkörlerde ve sentetik halat kullanılan teknelerde, iç yüzey paslanmaz çelikle kaplanarak ayna parlaklığında parlatılır. Ayna parlatma yüzey sentetik halatlarda sürtünmeyi ve ısınmayı azaltarak halat ömrünü uzatır; ayrıca boya dökülmesi ve pas sorununu ortadan kaldırır.
Güvenli Çalışma Yükü
Loçalar taşıyabilecekleri güvenli çalışma yüküne (SWL) göre boyutlandırılır ve bu değer genellikle loçanın üzerine işaretlenir; örneğin bir loça üzerindeki “80 kN” ifadesi bu tür bir yük değerini gösterir. SOLAS kuralları, bağlama ve çekme donanımının SWL değerinin işaretlenmesini ve bağlama-çekme düzeni planında gösterilmesini ister. Kapalı loçalar için ISO 13729 gibi uluslararası standartlar bulunmaktadır.
Montaj
Loçalar bordaya veya güverteye kaynakla bağlanır; yükün gemi yapısına düzgün aktarılması için arkalarına ve altlarına takviyeler yerleştirilir. Loçanın konumu, gemideki babalar ve vinçlerle birlikte bağlama düzeni planına göre belirlenir.