Borda merdiveni, geminin bordası boyunca dışarıya doğru indirilen ve geminin güvertesi ile deniz seviyesindeki bir bot, rıhtım ya da iskele arasında güvenli geçiş sağlayan eğimli merdivendir. Uluslararası literatürde “accommodation ladder” olarak bilinir. Kılavuz kaptanın, mürettebatın, denetim görevlilerinin ve ziyaretçilerin gemiye çıkıp inmesi için kullanılır. Hafifliği ve deniz ortamındaki korozyon dayanımı nedeniyle günümüzde çoğunlukla alüminyum alaşımlarından üretilir.
Yapısı
- Merdiven gövdesi: Alüminyum profillerden oluşan iki yan kiriş ve bunların arasına yerleştirilen basamaklardan oluşur. Uzun merdivenler, taşıma ve depolama kolaylığı için birden fazla bölüm halinde yapılabilir.
- Basamaklar: Genellikle baklava desenli veya kaymaz profilli alüminyumdan yapılır. Birçok tasarımda basamaklar, merdivenin farklı eğim açılarında da güvenle üzerine basılabilecek şekilde yuvarlatılmış ya da mafsallı olarak tasarlanır.
- Üst platform (döner tabla): Merdivenin gemi tarafındaki ucunda yer alır; merdivenin bordaya göre dönmesini ve stoklama konumuna alınmasını sağlar.
- Alt platform: Bot veya rıhtım tarafında güvenli bir adım alanı oluşturan düz platformdur.
- Tırabzan dikmeleri ve el halatları: Merdivenin iki yanında kullanıcıların tutunmasını sağlar; stoklama sırasında katlanabilir.
- Makara veya tekerlek: Merdivenin alt ucunda, rıhtım üzerinde yuvarlanarak geminin hareketlerine uyum sağlayan tekerlek bulunabilir.
Merdiven gemide bir vinç ve palanga düzeni yardımıyla indirilip kaldırılır; kullanılmadığı zaman borda boyunca stoklanır.
Neden Alüminyum?
Alüminyumun yoğunluğu çeliğin yaklaşık üçte biri kadardır. Bu sayede merdiven daha hafif olur, indirme ve kaldırma sistemleri daha küçük kapasiteyle çalışabilir ve geminin üst kısmına binen ağırlık azalır. Deniz suyuna dayanıklı alüminyum alaşımları, uygun tasarım ve bakımla uzun yıllar boya gerektirmeden kullanılabilir.
Kurallar ve Güvenlik
Gemilere biniş ve inişte kullanılan borda merdivenleri, SOLAS Sözleşmesi’nin biniş-iniş araçlarına ilişkin kuralları ve ilgili IMO rehberleri kapsamındadır. Bu kurallar merdivenin tasarımı, yük testleri, işaretlenmesi, bakımı ve periyodik muayenesi gibi konuları düzenler. Borda merdivenleri için ISO 5488 gibi uluslararası standartlar da bulunmaktadır. Merdivenin altına emniyet ağı gerilmesi ve yeterli aydınlatma sağlanması da güvenli kullanımın parçasıdır.
Bakım
Mafsal ve makara noktalarının düzenli yağlanması, tel halatların ve indirme düzeninin kontrol edilmesi, basamakların ve kaynak bölgelerinin hasar ve korozyon açısından incelenmesi merdivenin güvenli kullanımı için önemlidir.